Skilnad mellom versjonar av «Talord»

Frå Mållekken
Hopp til navigering Hopp til søk
sInkje endringssamandrag
s (den sette Dagen rann upp baade yver dei siste Dyri og Mannen)
Line 139: Line 139:
|5||femte
|5||femte
|-
|-
|6||sjette
|6||sette
|-
|-
|7||sjauande
|7||sjauande

Versjonen frå 5. juli 2017 kl. 12:47

Talord er ei klassa av ord som stend for tal. Dei er skifte i tvo gruppor: grunntal som me tel med, og rekkjetal som fortel um rekkjefylgdi.

Grunntali vert stundom rekna for ei undergruppe av varaordi (eller determinativi), og rekkjetali kjem då under lagordi.

Grunntal

Grunntali segjer eitkvart um kor mange det er av ei mengd.

1–19 og tior

0 null (inkje, ingi)        
1 éin – éi – eitt 11 elleve 10 tio, tie, ti
2 tvo (tvei – tvæ – tvau) 12 tolv 20 tjugo, tjuge
3 tri (– trjå – try) 13 trettan 30 tretti
4 fjore, fire 14 fjortan 40 fyrti
5 fem 15 femtan 50 femti
6 seks 16 sekstan 60 seksti
7 sjau, sju 17 sjauttan, sjautjan, syttan 70 sjautti, sytti
8 åtta, åtte 18 attan, atjan 80 åtti
9 nio, nie, ni 19 nittan, nitjan 90 nitti

21–99 – ihopsette former

Tali millom 21 og 99, minder dei heile tietali, vert vanleg ihopsette soleis:

21 éin og tjuge eller éin-og-tjuge
25 fem og tjuge
32 tvo og tretti
99 nie og nitti

Ein kann au setja deim i hop andre vegen: tjuge og éin osb.

Hundrad og tusund

For 100 vert namnordet (eit) hundrad nytta:

100 (eitt) hundrad
200 tvo hundrad
900 nie hundrad

For 1000 nyttar me sameleis namnordet (eit, ei) tusund.

1 000 (eitt) tusund
2 000 tvo tusund
10 000 tie tusund
20 000 tjuge tusund
21 000 éin-og-tjuge tusund
100 000 (eitt) hundrad tusund
999 000 nie hundrad og nie-og-nitti tusund

Hundrad og tusund i årstal og dilikt

Tali millom 1000 og 10 000 kann lagast med berre hundrad i staden for tusund, serleg um det ikkje er eit rundt tal. Ved årstal og andre samanhang vert «… hundrad og …» ofte ikkje medteke.

1984 eitt tusund nie hundrad og fire-og-åtti nittan (hundrad og) fire-og-åtti
2010 tvo tusund og tie tjuge (hundrad og) tie
2017 tvo tusund og sjauttan tjuge (hundrad og) sjauttan

Større tal

Lùttal

Med lagordet halv og rekkjetali lagar ein halv-talord: halvannan (-onnor, -anna) = éin og ein halv; halvtridje = tvo og ein halv; osb.

For mindre partar nyttar ein rekkjetali saman med '-part' (eller '-del'), soleis at x/y = x Y-part(ar), der x og y er grunntal, og Y rekkjetalet som svarar til y. Døme: 3/4 = tri fjordepartar.

For sume småpartar finst det au andre ord:

1/3 ein tridjung
1/4 ein fjordung
1/5 ei fimt
1/6 ein séttung
1/7 ei sjaund
1/8 ein åttung
1/9 ei niond
1/10 ei tiond

Mengdeord

Mengdeord er ikkje talord, men namnord.

Ei tylft = ei mengd på tolv

Eit tjug = ei mengd på tjuge

Rekkjetal

1 fyrste
2 andre
3 tridje
4 fjorde
5 femte
6 sette
7 sjauande
8 åttande
9 niande
10 tiande
11 ellevte
12 tolvte
13 trettande
14 fjortande
15 femtande
16 sekstande
17 sjautande, sjautjande, syttande
18 attande, atjande
19 nittande, nitjande
20 tjugande