Gjerningsord - Endringshistorikk

Milleruð: Sterk bøygjing

2026-04-09T19:54:07Z

Sterk bøygjing

@@ Line 6: / Line 6: @@
 === Sterk bøygjing ===
-Sterke vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid utan ending. [[Ljodsprang]] av rot[[sjølvljod]]i spelar ei stor rolla i bøygjingi. Sterke gjerningsord vert rekna til åtskilde rekkjor etter ljodstìgi i bøygjingi, med mogeleg ulike ljodstìg i (1) nemneform, (2) fyrrtid og (4) ferdug lagform, attåt (3) fyrrtid mangtal (som vanleg ikkje vert nytta no). Dessutan er det [[ljodbrigde]] sjølvljodavbrigde i (a) notid og den sjeldnytta (b) fyrrtid mògemåte.
+Sterke vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid utan ending. [[Ljodsprang]] av rot[[sjølvljod]]i spelar ei stor rolla i bøygjingi. Sterke gjerningsord vert rekna til åtskilde rekkjor etter ljodstìgi i bøygjingi, og [[Ivar Aasen]] skildra seks ulika sterka bøygjingsformer i [[Norsk Grammatik]]. Dei samsvarar godt med dei norrøna formene:
-Døme: (1) ''br'''jo'''ta'' – (a) ''br'''y'''t'' – (2) ''br'''au'''t'' – <font color="#334433">[(3) ''br'''u'''to'' – (b) ''br'''ỳ'''te'']</font> – (4) ''br'''o'''te''
+'''Nemneform''' - '''notid''' - '''fyrrtid (eintal)''' - '''fyrrtid (mangtal)''' - '''ferdug lagform'''
 === Linn bøygjing ===

Uverksam001: /* Tal- og mennebøygjing */

2022-06-17T13:25:50Z

Tal- og mennebøygjing

← Eldre versjon		Versjonen frå 17. juni 2022 kl. 13:25
Line 128:		Line 128:
	'''Bjodemåte mangtal''' ender på ''-e''. Døme: ''kome! kaste! segje!''		'''Bjodemåte mangtal''' ender på ''-e''. Døme: ''kome! kaste! segje!''

	'''2. menne eintal''' finst det leivder etter i fyrrtid av sterke gjerningsord og notid av [[~~sterk–linne~~ gjerningsord]]. Døme: ''du sågt; du kant, du vilt''.		'''2. menne eintal''' finst det leivder etter i fyrrtid av sterke gjerningsord og notid av [[sterk-linne gjerningsord]]. Døme: ''du sågt; du kant, du vilt''.

Eiliv på 26. mars 2022 kl. 21:07

2022-03-26T21:07:59Z

← Eldre versjon		Versjonen frå 26. mars 2022 kl. 21:07
Line 33:		Line 33:
	Den namnordlege formi er ''nemneform (infinitiv)'', dei lagordlege er ''ferdug'' og ''uferdug lagform (partisipp)''.		Den namnordlege formi er ''nemneform (infinitiv)'', dei lagordlege er ''ferdug'' og ''uferdug lagform (partisipp)''.

	:{\| ~~border~~="~~2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center; margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;~~"		:{\| class="wikitable"
	\|-		\|-
	\| \|\| colspan=2 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| gjerande \|\| colspan=3 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| nemnde		! \|\| colspan=2 \| gjerande \|\| colspan=3 \| nemnde
	\|-		\|-
	\| ~~\|\| style="background:#f2f2f2"~~ \| [[notid]] \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| [[fyrrtid]] \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| [[nemneform]] \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| [[uferdug lagform]] \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| [[ferdug lagform]]		! \|\| [[notid]] \|\| [[fyrrtid]] \|\| [[nemneform]] \|\| [[uferdug lagform]] \|\| [[ferdug lagform]]
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ [[forteljemåte]] \|\| ''kjem<br>kastar<br>segjer'' \|\| ''kom<br>kasta<br>sagde'' \|\| ''koma<br>kasta<br>segja'' \|\| ''komande<br>kastande<br>segjande'' \|\| ''komen<br>kasta<br>sagd''		! [[forteljemåte]]
			\| ''kjem<br>kastar<br>segjer'' \|\| ''kom<br>kasta<br>sagde'' \|\| ''koma<br>kasta<br>segja'' \|\| ''komande<br>kastande<br>segjande'' \|\| ''komen<br>kasta<br>sagd''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ [[bjodemåte]] \|\| ''kom<br>kasta<br>seg''		! [[bjodemåte]]
			\| ''kom<br>kasta<br>seg''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ [[ynskjemåte\|ynskje]]- eller<br>[[mògemåte]] \|\| ''kome<br>kaste<br>segje'' \|\| ''kjøme<br>–<br>–''		! [[ynskjemåte\|ynskje]]- eller<br>[[mògemåte]]
			\| ''kome<br>kaste<br>segje'' \|\| ''kjøme<br>–<br>–''
	\|}		\|}

	=== Samansette former ===		=== Samansette former ===
			T.d. ''havde kasta'', ''kunde ha blive'', ''kjem til å koma'' o. s. fr., der fleire gjerningsord er nytta i lag. Kvar rad i tavla syner ei mogeleg samansetjing.

	:{\| ~~border~~="~~2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center; margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;~~"		:{\| class="wikitable"
	\|-		\|-
	\| ~~\|\| style="background:#f2f2f2"~~ \| (notid) \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| (fyrrtid) \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| (nemneform) \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| (uferdug lagform) \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| (ferdug lagform)		! \|\| (notid) \|\| (fyrrtid) \|\| (nemneform) \|\| (uferdug lagform) \|\| (ferdug lagform)
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ [[ferdug notid]] \|\| ''hev<br>er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		! [[ferdug notid]]
			\| ''hev<br>er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ [[ferdug fyrrtid]] \|\| \|\| ''hadde<br>var'' \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		! [[ferdug fyrrtid]]
			\| \|\| ''hadde<br>var'' \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ lidande notid \|\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''		! lidande notid
			\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ lidande ferdug notid \|\| ''er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''		! lidande ferdug notid
			\| ''er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| [[framtid]] \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''kasta'' \|\|		! rowspan=2 \| [[framtid]]
			\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''kasta'' \|\|
	\|-		\|-
	\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''kastand**''		\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''kastand**''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ fastlagd framtid \|\| ''vert'' \|\| \|\| ''å kasta'' \|\| \|\|		! fastlagd framtid
			\| ''vert'' \|\| \|\| ''å kasta'' \|\| \|\|
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| ferdug framtid \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''ha*<br>vera'' \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		! rowspan=2 \| ferdug framtid
			\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''ha*<br>vera'' \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''		\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ ferdug fastlagd framtid \|\| ''hev'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''vorte å kasta''		! ferdug fastlagd framtid
			\| ''hev'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''vorte å kasta''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ (opi) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''munde<br>skulde'' \|\| ''kasta'' \|\|		! (opi) fyrrtidar framtid
			\| \|\| ''munde<br>skulde'' \|\| ''kasta'' \|\|
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| (gjord) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''kom til å'' \|\| ''kasta'' \|\|		! rowspan=2 \| (gjord) fyrrtidar framtid
			\| \|\| ''kom til å'' \|\| ''kasta'' \|\|
	\|-		\|-
	\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''kastand**''		\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''kastand**''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| ferdug fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''munde<br>skulde<br>kom til å'' \|\| ''(ha*)<br>vera'' \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		! rowspan=2 \| ferdug fyrrtidar framtid
			\| \|\| ''munde<br>skulde<br>kom til å'' \|\| ''(ha*)<br>vera'' \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''		\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| rowspan=1 ~~style="background:#f2f2f2"~~ \| mogeleg framtid \|\| \|\| ''hadde*'' \|\| \|\| \|\| ''skula sagt<br>kome til å sagt<br>vorte segjand''		! rowspan=1 \| mogeleg framtid
			\| \|\| ''hadde*'' \|\| \|\| \|\| ''skula sagt<br>kome til å sagt<br>vorte segjand''
	\|-		\|-
	\|}		\|}
Line 90:		Line 106:
	Attvisande form av gjerningsordi vert laga med endingi ''-st''. Denne formi vert ofte nytta med midstadd (''mediopassiv'') [[segnstoda]], stundom lidande (''passiv''), til skilnad frå vanleg vyrk (''aktiv'') segnstoda.		Attvisande form av gjerningsordi vert laga med endingi ''-st''. Denne formi vert ofte nytta med midstadd (''mediopassiv'') [[segnstoda]], stundom lidande (''passiv''), til skilnad frå vanleg vyrk (''aktiv'') segnstoda.

	:{\| ~~border~~="~~2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center; margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;~~"		:{\| class="wikitable"
	\|+Vanlege grunnformer		\|+Vanlege grunnformer
	\|-		\|-
	\| ~~\|\| style="background:#f2f2f2"~~ \| nemneform \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| notid \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| fyrrtid \|~~\| style="background:#f2f2f2"~~ \| ferdug lagform		! \|\| nemneform \|\| notid \|\| fyrrtid \|\| ferdug lagform
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ vyrksegn \|\| ''gjera'' \|\| ''gjer'' \|\| ''gjorde'' \|\| ''gjort''		! vyrksegn
			\| ''gjera'' \|\| ''gjer'' \|\| ''gjorde'' \|\| ''gjort''
	\|-		\|-
	~~\| style="background:#f2f2f2" \|~~ midsegn \|\| ''gjera'''st''''' \|\| ''gjer'''st''''' \|\| ''gjorde'''st''''' \|\| ''gjor'''st'''*''		! midsegn
			\| ''gjera'''st''''' \|\| ''gjer'''st''''' \|\| ''gjorde'''st''''' \|\| ''gjor'''st'''*''
	\|}		\|}
	: <small>(*) Endingi ''-t'' fell burt fyre ''-st'', derimot stend ein ''t'' som høyrer til roti, um han ikkje stødt vert uttala.</small>		: <small>(*) Endingi ''-t'' fell burt fyre ''-st'', derimot stend ein ''t'' som høyrer til roti, um han ikkje stødt vert uttala.</small>

Eiliv på 8. mars 2022 kl. 08:39

2022-03-08T08:39:55Z

← Eldre versjon		Versjonen frå 8. mars 2022 kl. 08:39
Line 85:		Line 85:
	\|-		\|-
	\|}		\|}
	: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ({{IPA\|[~~haːə~~]}}) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte.</small>		: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ({{IPA\|[hɑːə]}}) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte.</small>

	=== Segnstoda – attvisande form ===		=== Segnstoda – attvisande form ===

Eiliv på 8. mars 2022 kl. 08:39

2022-03-08T08:39:25Z

← Eldre versjon		Versjonen frå 8. mars 2022 kl. 08:39
Line 85:		Line 85:
	\|-		\|-
	\|}		\|}
	: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ([~~ha:ə~~]) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte.</small>		: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ({{IPA\|[haːə]}}) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte.</small>

	=== Segnstoda – attvisande form ===		=== Segnstoda – attvisande form ===

Eiliv på 1. juni 2017 kl. 14:11

2017-06-01T14:11:29Z

← Eldre versjon		Versjonen frå 1. juni 2017 kl. 14:11
Line 3:		Line 3:
	== Bøygjingsrekkjor ==		== Bøygjingsrekkjor ==

	Gjerningsordi vert bytte i ~~tvo~~ hovudbolkar, [[sterke gjerningsord\|sterke]] og [[linne gjerningsord]]. Kvardeira bolken er skift i ymse bøygjingsrekkjor, og dessutan er det ei rekkja som hev drag frå båe hovudbolkane og difor ber namnet [[sterk–linne gjerningsord\|sterk–linn]].		Gjerningsordi vert bytte i tvei hovudbolkar, [[sterke gjerningsord\|sterke]] og [[linne gjerningsord]]. Kvardeira bolken er skift i ymse bøygjingsrekkjor, og dessutan er det ei rekkja som hev drag frå båe hovudbolkane og difor ber namnet [[sterk–linne gjerningsord\|sterk–linn]].

	=== Sterk bøygjing ===		=== Sterk bøygjing ===
Line 21:		Line 21:
	Gjerningsordi vert bøygde i [[tid]] og [[segjemåte]]. Bøygjing i [[tal]] og [[menne]] (person) finst i [[målføre]]legt eller alderdomlegt mål. Dette er dei ''gjerande (finitte)'' formene.		Gjerningsordi vert bøygde i [[tid]] og [[segjemåte]]. Bøygjing i [[tal]] og [[menne]] (person) finst i [[målføre]]legt eller alderdomlegt mål. Dette er dei ''gjerande (finitte)'' formene.

	Attåt kjem ei [[namnord]]leg og ~~tvo~~ [[lagord]]lege former av gjerningsord. Dette er dei ''nemnde (infinitte)'' formene. Dei lagordlege formene vert dessutan bøygde som lagord.		Attåt kjem ei [[namnord]]leg og tvæ [[lagord]]lege former av gjerningsord. Dette er dei ''nemnde (infinitte)'' formene. Dei lagordlege formene vert dessutan bøygde som lagord.

	I yvergangen millom [[bøygjing]] og [[avleiding]] kjem [[segnstoda]], eller attvisande form.		I yvergangen millom [[bøygjing]] og [[avleiding]] kjem [[segnstoda]], eller attvisande form.

TH: /* Samansette former */

2010-07-29T09:17:20Z

Samansette former

← Eldre versjon		Versjonen frå 29. juli 2010 kl. 09:17
Line 60:		Line 60:
	\| style="background:#f2f2f2" \| lidande ferdug notid \|\| ''er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''		\| style="background:#f2f2f2" \| lidande ferdug notid \|\| ''er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| [[framtid]] \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''kasta''		\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| [[framtid]] \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''kasta'' \|\|
	\|-		\|-
	\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''kastand**''		\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''kastand**''
			\|-
			\| style="background:#f2f2f2" \| fastlagd framtid \|\| ''vert'' \|\| \|\| ''å kasta'' \|\| \|\|
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| ferdug framtid \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''ha*<br>vera'' \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| ferdug framtid \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''ha*<br>vera'' \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
Line 68:		Line 70:
	\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''		\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| ~~(opi) fyrrtidar~~ framtid \|\| \|\| ''~~munde<br>skulde~~'' \|\| ''kasta''		\| style="background:#f2f2f2" \| ferdug fastlagd framtid \|\| ''hev'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''vorte å kasta''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| (gjord) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''kom til å'' \|\| ''kasta''		\| style="background:#f2f2f2" \| (opi) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''munde<br>skulde'' \|\| ''kasta'' \|\|
			\|-
			\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| (gjord) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''kom til å'' \|\| ''kasta'' \|\|
	\|-		\|-
	\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''kastand**''		\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''kastand**''
Line 78:		Line 82:
	\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''		\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| mogeleg framtid \|\| \|\| ''hadde*'' \|\| \|\| \|\| ''skula sagt<br>kome til å sagt<br>vorte segjand''		\| rowspan=1 style="background:#f2f2f2" \| mogeleg framtid \|\| \|\| ''hadde*'' \|\| \|\| \|\| ''skula sagt<br>kome til å sagt<br>vorte segjand''
			\|-
	\|}		\|}
	: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ([ha:ə]) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte~~. ''Var'' (eller ''vøre'') er sjeldsynt her~~.</small>		: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ([ha:ə]) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte.</small>

	=== Segnstoda – attvisande form ===		=== Segnstoda – attvisande form ===

TH: /* Samansette former */

2009-11-15T00:04:30Z

Samansette former

← Eldre versjon		Versjonen frå 15. november 2009 kl. 00:04
Line 68:		Line 68:
	\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''		\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''havand<br>verand'' \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''munde<br>skulde'' \|\| ''kasta''		\| style="background:#f2f2f2" \| (opi) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''munde<br>skulde'' \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| fyrrtidar ~~ferdug~~ framtid \|\| \|\| ''kom til å'' \|\| ''kasta''		\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| (gjord) fyrrtidar framtid \|\| \|\| ''kom til å'' \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''kastand**''		\| \|\| ''vart'' \|\| \|\| ''kastand**''

TH: /* Bøygjingsformer */

2009-08-03T16:13:35Z

Bøygjingsformer

← Eldre versjon		Versjonen frå 3. august 2009 kl. 16:13
Line 19:		Line 19:
	== Bøygjingsformer ==		== Bøygjingsformer ==

	Gjerningsordi vert bøygde i tid og segjemåte. Bøygjing i tal og menne (person) finst i [[målføre]]legt eller alderdomlegt mål. Dette er dei ''gjerande (finitte)'' formene.		Gjerningsordi vert bøygde i [[tid]] og [[segjemåte]]. Bøygjing i [[tal]] og [[menne]] (person) finst i [[målføre]]legt eller alderdomlegt mål. Dette er dei ''gjerande (finitte)'' formene.

	Attåt kjem ei [[namnord]]leg og tvo [[lagord]]lege former av gjerningsord. Dette er dei ''nemnde (infinitte)'' formene. Dei lagordlege formene vert dessutan bøygde som lagord.		Attåt kjem ei [[namnord]]leg og tvo [[lagord]]lege former av gjerningsord. Dette er dei ''nemnde (infinitte)'' formene. Dei lagordlege formene vert dessutan bøygde som lagord.

			I yvergangen millom [[bøygjing]] og [[avleiding]] kjem [[segnstoda]], eller attvisande form.

	Ved samansetjing av gjerande og nemnde former kann ein laga ymse umskrivne tider og måtar.		Ved samansetjing av gjerande og nemnde former kann ein laga ymse umskrivne tider og måtar.
Line 35:		Line 37:
	\| \|\| colspan=2 style="background:#f2f2f2" \| gjerande \|\| colspan=3 style="background:#f2f2f2" \| nemnde		\| \|\| colspan=2 style="background:#f2f2f2" \| gjerande \|\| colspan=3 style="background:#f2f2f2" \| nemnde
	\|-		\|-
	\| \|\| style="background:#f2f2f2" \| notid \|\| style="background:#f2f2f2" \| fyrrtid \|\| style="background:#f2f2f2" \| nemneform \|\| style="background:#f2f2f2" \| uferdug lagform \|\| style="background:#f2f2f2" \| ferdug lagform		\| \|\| style="background:#f2f2f2" \| [[notid]] \|\| style="background:#f2f2f2" \| [[fyrrtid]] \|\| style="background:#f2f2f2" \| [[nemneform]] \|\| style="background:#f2f2f2" \| [[uferdug lagform]] \|\| style="background:#f2f2f2" \| [[ferdug lagform]]
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| forteljemåte \|\| ''kjem<br>kastar<br>segjer'' \|\| ''kom<br>kasta<br>sagde'' \|\| ''koma<br>kasta<br>segja'' \|\| ''komande<br>kastande<br>segjande'' \|\| ''komen<br>kasta<br>sagd''		\| style="background:#f2f2f2" \| [[forteljemåte]] \|\| ''kjem<br>kastar<br>segjer'' \|\| ''kom<br>kasta<br>sagde'' \|\| ''koma<br>kasta<br>segja'' \|\| ''komande<br>kastande<br>segjande'' \|\| ''komen<br>kasta<br>sagd''
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| bjodemåte \|\| ''kom<br>kasta<br>seg''		\| style="background:#f2f2f2" \| [[bjodemåte]] \|\| ''kom<br>kasta<br>seg''
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| ynskje- eller<br>mògemåte \|\| ''kome<br>kaste<br>segje'' \|\| ''kjøme<br>–<br>–''		\| style="background:#f2f2f2" \| [[ynskjemåte\|ynskje]]- eller<br>[[mògemåte]] \|\| ''kome<br>kaste<br>segje'' \|\| ''kjøme<br>–<br>–''
	\|}		\|}

Line 50:		Line 52:
	\| \|\| style="background:#f2f2f2" \| (notid) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (fyrrtid) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (nemneform) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (uferdug lagform) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (ferdug lagform)		\| \|\| style="background:#f2f2f2" \| (notid) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (fyrrtid) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (nemneform) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (uferdug lagform) \|\| style="background:#f2f2f2" \| (ferdug lagform)
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| ferdug notid \|\| ''hev<br>er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		\| style="background:#f2f2f2" \| [[ferdug notid]] \|\| ''hev<br>er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| ferdug fyrrtid \|\| \|\| ''hadde<br>var'' \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''		\| style="background:#f2f2f2" \| [[ferdug fyrrtid]] \|\| \|\| ''hadde<br>var'' \|\| \|\| \|\| ''kasta<br>komen''
	\|-		\|-
	\| style="background:#f2f2f2" \| lidande notid \|\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''		\| style="background:#f2f2f2" \| lidande notid \|\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''
Line 58:		Line 60:
	\| style="background:#f2f2f2" \| lidande ferdug notid \|\| ''er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''		\| style="background:#f2f2f2" \| lidande ferdug notid \|\| ''er'' \|\| \|\| \|\| \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| framtid \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''kasta''		\| rowspan=2 style="background:#f2f2f2" \| [[framtid]] \|\| ''mun<br>skal<br>kjem til å'' \|\| \|\| ''kasta''
	\|-		\|-
	\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''kastand**''		\| ''vert'' \|\| \|\| \|\| ''kastand**''
Line 79:		Line 81:
	\|}		\|}
	: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ([ha:ə]) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte. ''Var'' (eller ''vøre'') er sjeldsynt her.</small>		: <small>() Stuttformi ''ha'' vert gjerne nytta i denne samansette formi i staden for ''hava'' jamvel um ein elles nyttar ''hava''. () Ei stuttform på ''-and'' eller avbrigdeform på ''-andes'' vert gjerne nytta i framtid i staden for vanleg form på ''-ande''. (**) Ei form ''hade'' ([ha:ə]) vert gjerne nytta for ''hadde'' i umskriven mògemåte. ''Var'' (eller ''vøre'') er sjeldsynt her.</small>

			=== Segnstoda – attvisande form ===
			Attvisande form av gjerningsordi vert laga med endingi ''-st''. Denne formi vert ofte nytta med midstadd (''mediopassiv'') [[segnstoda]], stundom lidande (''passiv''), til skilnad frå vanleg vyrk (''aktiv'') segnstoda.

			:{\| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center; margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
			\|+Vanlege grunnformer
			\|-
			\| \|\| style="background:#f2f2f2" \| nemneform \|\| style="background:#f2f2f2" \| notid \|\| style="background:#f2f2f2" \| fyrrtid \|\| style="background:#f2f2f2" \| ferdug lagform
			\|-
			\| style="background:#f2f2f2" \| vyrksegn \|\| ''gjera'' \|\| ''gjer'' \|\| ''gjorde'' \|\| ''gjort''
			\|-
			\| style="background:#f2f2f2" \| midsegn \|\| ''gjera'''st''''' \|\| ''gjer'''st''''' \|\| ''gjorde'''st''''' \|\| ''gjor'''st'''*''
			\|}
			: <small>(*) Endingi ''-t'' fell burt fyre ''-st'', derimot stend ein ''t'' som høyrer til roti, um han ikkje stødt vert uttala.</small>

	=== Tal- og mennebøygjing ===		=== Tal- og mennebøygjing ===

	[[Ivar Aasen]] sette upp eigne former av gjerningsordi i mangtal, men desse er [[målføre]]leg eller alderdomleg merkte i dag, til liks med formene for 2. menne (person) i eintal.		[[Ivar Aasen]] sette upp eigne former av gjerningsordi i mangtal, men desse er [[målføre]]leg eller alderdomleg merkte i dag, til liks med formene for 2. menne (person) i eintal.

TH: /* Bøygjingsrekkjor */

2009-08-02T12:04:15Z

Bøygjingsrekkjor

← Eldre versjon		Versjonen frå 2. august 2009 kl. 12:04
Line 8:		Line 8:
	Sterke vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid utan ending. [[Ljodsprang]] av rot[[sjølvljod]]i spelar ei stor rolla i bøygjingi. Sterke gjerningsord vert rekna til åtskilde rekkjor etter ljodstìgi i bøygjingi, med mogeleg ulike ljodstìg i (1) nemneform, (2) fyrrtid og (4) ferdug lagform, attåt (3) fyrrtid mangtal (som vanleg ikkje vert nytta no). Dessutan er det [[ljodbrigde]] sjølvljodavbrigde i (a) notid og den sjeldnytta (b) fyrrtid mògemåte.		Sterke vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid utan ending. [[Ljodsprang]] av rot[[sjølvljod]]i spelar ei stor rolla i bøygjingi. Sterke gjerningsord vert rekna til åtskilde rekkjor etter ljodstìgi i bøygjingi, med mogeleg ulike ljodstìg i (1) nemneform, (2) fyrrtid og (4) ferdug lagform, attåt (3) fyrrtid mangtal (som vanleg ikkje vert nytta no). Dessutan er det [[ljodbrigde]] sjølvljodavbrigde i (a) notid og den sjeldnytta (b) fyrrtid mògemåte.

	Døme: (1) ''br'''jo'''ta'' – (a) ''br'''y'''t'' – (2) ''br'''au'''t'' – ~~'''~~[~~'''~~(3) ''br'''u'''to'' – (b) ''br'''ỳ'''te~~'''~~'']~~'''~~ – (4) ''br'''o'''te''		Døme: (1) ''br'''jo'''ta'' – (a) ''br'''y'''t'' – (2) ''br'''au'''t'' – <font color="#334433">[(3) ''br'''u'''to'' – (b) ''br'''ỳ'''te'']</font> – (4) ''br'''o'''te''

	=== Linn bøygjing ===		=== Linn bøygjing ===
	Linne vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid med ending.		Linne vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid med ending. Det er fire rekkjor: ''kasta–kasta, døma–dømde, telja–talde'' og ''nå–nådde''.

	=== Sterk–linn bøygjing ===		=== Sterk–linn bøygjing ===
	Sterk–linne vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid med ending men som hev gamal sterk fyrrtidform i notid.		Sterk–linne vert dei gjerningsordi kalla som lagar bøygjingsform i fyrrtid med ending men som hev gamal sterk fyrrtidform i notid.
			Døme: ''kunna – kann – kunde''.

	== Bøygjingsformer ==		== Bøygjingsformer ==